มะระขี้นก รสขม สมุนไพรใกล้ตัว สรรพคุณเพียบ

มะระขี้นก รสขม สมุนไพรใกล้ตัว สรรพคุณเพียบ

ชื่ออื่นๆ : ผัก ไห่ มะไห่ มะนอย มะห่วย ผักไซ (เหนือ) สุพะซู สุพะเด (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) มะร้อยรู มะระหนู (กลาง) ผักเหย (สงขลา) ผักไห (นครศรีธรรมราช) ระ (ใต้) ผักสะไล ผักไส่ ผักไซร้ (อีสาน) โกควยเกี๋ยะ โควกวย (จีน) มะระเล็ก มะระขี้นก (ทั่วไป) ชาวปานามาเรียก บัลซามิโน่ 

ต้นกำเนิด : เขตร้อนของเอเชียและทางตอนเหนือของแอฟริกาเขตร้อน

ชื่อสามัญ : BALSAM PEAR, BITTER CUCUMBER

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Momordica charantin Linn

ชื่อวงศ์ : Cucurbitaceae

ชื่อภาษาอังกฤษ :  Bitter gourd

มะระขี้นก รสขม สมุนไพรใกล้ตัว สรรพคุณเพียบ
ลูกมะระขี้นก

ลักษณะของมะระขี้นก

มะระขี้นก มีลำต้นเป็นเถาเลื้อยมีสีเขียวขนาดเล็กมี 5 เหลี่ยม มีขนอยู่ทั่วไป มีมือเกาะซึ่งเปลี่ยนมาจากใบเจริญออกมาจากส่วนของข้อ ใช้สำหรับยึดจับ
ใบเป็นใบเดี่ยว เรียงสลับกัน ก้านใบยาว ขอบใบเว้าหยักลึกเข้าไปในตัวใบ 5-7 หยัก ปลายใบแหลม ใบกว้าง 4.5-11.5 เซนติเมตร ยาว 3.5-10 เซนติเมตร เส้นใบแยกออกจากจุดเดียวกันแล้วแตกเป็นร่างแห มีขนอ่อนนุ่มปกคลุมเล็กน้อย เมื่อแก่จัดจะมีสีเขียวเข้ม
ดอกมะระขี้นก เป็นดอกเดี่ยวแยกเพศอยู่ในต้นเดียวกัน เจริญมาจากข้อ เส้นผ่าศูนย์กลาง 2.5-3.5 เซนติเมตร มีกลีบนอก 5กลีบ สีเขียวปนเหลือง กลีบในมี 5 กลีบ สีเหลืองสด ดอกตัวผู้เจริญออกมาก่อนดอกตัวเมีย เกสรตัวผู้มี 3 อัน แต่ละอันมีก้านชูเกสรตัวผู้ 3 อัน และมีอับเรณู 3 อัน ดอกตัวเมียมีรังไข่แบบหลบใน (inferior ovary) มีรังไข่ 1 อัน stigma 3 คู่ ก้านชูเกสรตัวเมีย 3 อัน
ผลมะระขี้นกรูปร่างคล้ายกระสวยสั้นๆ ผิวเปลือกขรุขระและมีปุ่มยื่นออกมา ผลยาว 5-7 เซนติเมตร เส้นผ่าศูนย์กลางผล 2-4 เซนติเมตร ผลอ่อนมีสีเขียว เมื่อแก่จะมีสีเหลืองอมแดง ปลายผลจะแตกเป็น 3 แฉก
เมล็ดมะระขี้นกมีรูปร่างกลม รี แบน ปลายแหลมสีฟางข้าว เมื่อแก่เต็มที่มีเมือกสีแดงสดห่อหุ้มเมล็ดอยู่
เนื่องจากพืชชนิดนี้เป็นผักพื้นบ้านธรรมชาติที่ขึ้นได้ทั่วๆ ไป นกจึงชอบมาจิกกินทั้งผลและเมล็ด จากนั้นก็ถ่ายเมล็ดไว้ตามที่ต่างๆ ถ้าเมล็ดได้ดินดีมีน้ำพอเหมาะก็จะงอก ผลิใบทอดลำต้นเลื้อยไปเกาะตามที่ๆ มันเกาะได้ เช่น ต้นไม้ใหญ่ แนวรั้วบ้าน เหตุนี้เองมะระลูกเล็กลูกนี้จึงถูกเรียกว่า “มะระขี้นก”

มะระขี้นก รสขม สมุนไพรใกล้ตัว สรรพคุณเพียบ
มะระขี้นก

การขยายพันธุ์ของมะระขี้นก

ใช้เมล็ด/การขยายพันธ์ด้วยเมล็ด

ธาตุอาหารหลักที่มะระขี้นกต้องการ

ประโยชน์ของมะระขี้นก

ทางอีสานนิยมนำใบมะระขี้นกใส่ลงไปในแกงเห็ดแบบพื้นบ้านจะทำให้แกงมีรสขมนิดๆ กลมกล่อมมาก บ้างนิยมนำใบมะระมาต้มหรือลวกจิ้มน้ำพริก

สรรพคุณทางยาของมะระขี้นก

  • ใบช่วยเจริญอาหาร ช่วยระบายน้ำคั้นใบดื่มเป็นยาทำให้อาเจียน บรรเทาอาการท่อน้ำดีอักเสบ
  • ดอกชงกินกับน้ำแก้อาการหืดหอบ
  • ผลกินเป็นยาขม ช่วยเจริญอาหาร บำรุงร่างกาย ขับพยาธิ แก้ตับและม้ามอักเสบ หรือจะคั้นน้ำมะระดื่มสัปดาห์ละไม่เกิน 1 แก้ว เพื่อลดระดับน้ำตาลในเลือด และเป็นยาระบาย
  • ส่วนเมล็ดใช้เป็นยาขับพยาธิตัวกลม
  • น้ำต้มรากมะระขี้นกใช้ดื่มเป็นยาลดไข้ บำรุงธาตุ เป็นยาฝาดสมาน แก้ริดสีดวงทวาร แก้บาดแผลอักเสบ
มะระขี้นก รสขม สมุนไพรใกล้ตัว สรรพคุณเพียบ
เมนูหมูยัดไส้มะระขี้นก

คุณค่าทางโภชนาการของมะระขี้นก

  • คุณค่าทางโภชนาการของผลมะระขี้นกต่อ 100 กรัม
  • พลังงาน 19 กิโลแคลอรี
  • คาร์โบไฮเดรต 4.32 กรัม
  • น้ำตาล 1.95 กรัม
  • เส้นใย 2 กรัม
  • ไขมัน 0.18 กรัม
  • โปรตีน 0.84 กรัม
  • น้ำ 93.95 กรัม
  • วิตามินเอ 6 ไมโครกรัม 1%
  • แบต้าแคโรทีน 68 ไมโครกรัม 1%
  • ลูทีน และ ซีแซนทีน 1,323 ไมโครกรัม
  • วิตามินบี1 0.051 มิลลิกรัม 4%
  • วิตามินบี2 0.053 มิลลิกรัม 4%
  • วิตามินบี3 0.28 มิลลิกรัม 2%
  • วิตามินบี5 0.193 มิลลิกรัม 4%
  • วิตามินบี6 0.041 มิลลิกรัม 3%
  • วิตามินบี9 51 ไมโครกรัม 13%
  • วิตามินซี 33 มิลลิกรัม 40%
  • วิตามินอี 0.14 มิลลิกรัม 1%
  • วิตามินเค 4.8 ไมโครกรัม 5%
  • ธาตุแคลเซียม 9 มิลลิกรัม 1%
  • ธาตุเหล็ก 0.38 มิลลิกรัม 3%
  • ธาตุแมกนีเซียม 16 มิลลิกรัม 5%
  • ธาตุแมงกานีส 0.086 มิลลิกรัม 4%
  • ธาตุฟอสฟอรัส 36 มิลลิกรัม 5%
  • ธาตุโพแทสเซียม 319 มิลลิกรัม 7%
  • ธาตุโซเดียม 6 มิลลิกรัม 0%
  • ธาตุสังกะสี 0.77 มิลลิกรัม 8%

การแปรรูปของมะระขี้นก

มะระขี้นกสามารถมาแปรรูปเป็นเมนูอาหารได้หลากหลาย เช่น แกงจืดมะระขี้นกยัดไส้หมูสับ พะแนงมะระขี้นกยัดไส้  ผัดกับไข่ นอกจากใช้ผลเป็นอาหารแล้ว ทางภาคเหนือนิยมนำยอดมะระสดมากินกับลาบ หรือนำไปทำแกงคั่ว แกงเลียง และแกงป่า ได้รสน้ำแกงที่ขมเฉพาะตัว

เกษตรตำบล ศูนย์รวมความรู้การเกษตร ปลูกได้ ขายเป็น เน้นเกษตรอินทรีย์ เทคโนโลยีเกษตร กับมะระขี้นก

References : www.bedo.or.th

รูปภาพจาก :  www.bloggang.com, 2.bp.blogspot.com

เรียบเรียงข้อมูลโดย :  เกษตรตำบล.คอม