วงศ์และสกุลของเข็ม RUBIACEAE

ลักษณะประจำวงศ์

ไม้ต้น ไม้พุ่ม ไม้ล้มลุก หรือไม้เลื้อย มีหูใบร่วมระหว่างโคนก้านใบ ใบ เดี่ยว ติดตรงข้าม แต่ละคู่ตั้งฉากกัน บางครั้งพบออกเป็นกระจุกที่ข้อเดียวกัน บางครั้งใบหนึ่งที่ข้อจะลดรูปไป ดอก สมบูรณ์เพศ สมมาตรตามรัศมีกลีบดอกมี 4 หรือ 5 กลีบ กลีบดอกโคนเชื่อมติดกันเป็นหลอด ปลายจักเป็นพู เกสรเพศผู้เป็น 2 คู่ ติดสลับกับพูกลีบดอก รังไข่ติดใต้วงกลีบ รังไข่มี 2 ช่อง ไข่อ่อนติดรอบแกน ผล เป็นแบบแห้งแตก ผลมีเนื้อหลายเมล็ด หรือผลเมล็ดเดียวแข็ง

ลักษณะเด่นของวงศ์

วงศ์เข็ม RUBIACEAE เป็นไม้พุ่มหรือไม้ล้มลุก ใบติดตรงข้าม หูใบรวมระหว่างโคนก้านใบ กลีบดอกเชื่อมติดกัน ปลายมี 4-5 แฉก ใบมักมีผลึกรูปเข็ม

วงศ์ใกล้เคียง-ลักษณะที่แตกต่าง

  • Caprifoliaceae – ไม่มีหูใบ
  • Loganiaceae – ใบไม่มีผลึกรูปเข็ม และรังไข่ติดเหนือวงกลีบ
  • Rhizophoraceae – กลีบดอกแยกจากกัน

การกระจายพันธุ์

พบทั่วไปในเขตร้อน ในประเทศไทยมีประมาณ 100 สกุล 600 ชนิด

  • สกลุ Argostemma ใบออกเป็นคู่ที่ข้อเดียวกัน มักจะไม่เท่ากัน ดอกจะคล้ายกับดอกมะเขือ
  • สกุล Gardenia ไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็กพบในป่าดิบชื้นที่ต่ำ
  • สกุล Hedyotis ไม้ล้มลุกและไม้พุ่ม พบในป่าดิบชื้นที่ต่ำ หรือป่าดิบเขาต่ำ และที่ที่โดนบุกรุก
  • สกลุ Hydnophytum ไม้อิงอาศัยที่มีลำต้นกลวงเป็นที่อาศัยของมด
  • สกุล Ixora ไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก พบในป่าดิบชื้นที่ต่ำ
  • สกุล Mitragyna ไม้ต้น พบในป่าดิบชื้นที่ต่ำ เช่น กระทุ่มนา Mitragyna diversifolia (Wall. ex G. Don) Havil.
  • สกุล Mussaenda ไม้พุ่ม ไม้พาดเลื้อย กลีบเลี้ยง 1 กลีบใหญ่ขึ้นและบาน สะดุดตา พบในป่าดิบชื้นที่ต่ำหรือป่าดิบเขาต่ำทั้งที่เป็นป่าเดิมและป่ารุ่น
  • สกลุ Psychotria ไม้พุ่ม ไม้เลื้อย และไม้ต้น พบในปาดิบชื้นที่ต่ำหรือป่าดิบเขาต่ำ
  • สกุล Uncaria ไม้เลื้อย โดยมีตะขอเกาะ พบในป่าดิบชื้นที่ต่ำ ทั้งที่เป็น ป่าเดิมหรือป่ารุ่น
  • สกุล Urophyllum ไม้พุ่ม หรือไม้ต้นขนาดเล็ก พบในป่าดิบชื้นที่ต่ำและป่าดิบเขาต่ำ
กระทุ่มนา
กระทุ่มนา กลีบดอกสีนวล เป็นกระจุกแน่นตามปลายกิ่ง
เข็ม
ดอกเข็ม สีแดงเข้ม ดอกออกรวมกันเป็นช่อใหญ่

ประโยชน์

เป็นสมุนไพร ได้แก่ สกุล Cinchona, Mussaenda, Uncaria, Coffea ใช้เป็นสีย้อม ได้แก่ สกุล Morinda ใช้เนื้อไม้ ได้แก่ สกุล Anthocephalus (Neolamarckia), Nauclea เป็นไม้ประดับ เช่น สกุล Gardenia, Ixora, Mussaenda

สามารถติดตามความรู้เเกี่ยวกับการเกษตร เพิ่มเติมได้ที่ เกษตรตำบล.คอม

แหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือ : www.dnp.go.th
ภาพประกอบ : www.flickr.com

One Comment

Add a Comment