ส้านใบเล็ก ต้นไม้ที่มีทรงต้นเปลา ดอกมีสีเหลือง ขนาดใหญ่มองเห็นเด่นชัดแต่ไกล

ส้านใบเล็ก

ชื่ออื่นๆ : ไข่เน่าดง, ตานกกด (ลพบุรี), มะโตน (ชลบุรี), ส้านกวาง (ใต้), ส้านโดยเด (นครพนม), แส้น (ตรัง), เหมือดคนขาว (ชัยภูมิ) มะส้าน ส้านแคว้ง, ปล้อ

ต้นกำเนิด :

ชื่อสามัญ : ส้านใบเล็ก

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Dillenia ovata Wall. ex Hook.f. & Th.

ชื่อวงศ์ : DILLENIACEAE

ลักษณะของส้านใบเล็ก

ต้น เป็นไม้ต้น ขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ ไม่ผลัดใบ สูง 8 – 30 ม. ลำต้นมักเป็นปุ่มปม กิ่งอ่อนมีขน เรือนยอด เป็นพุ่มกลมสีเขียวเข้ม ทึบ ปลายกิ่งจะห้อยลง เปลือกนอก สีน้ำตาลอ่อน ล่อนออกเป็นแผ่น ๆ หรือสีแดง เปลือกใน สีน้ำตาลแดง กระพี้ สีขาว แก่นสีน้ำตาลแดง

ใบ ใบเดี่ยว เวียนสลับที่ปลายกิ่ง รูปไข่กลับ ขนาดกว้าง 6 – 14 ซม. ยาว 9 – 28 ซม. โคนใบมนกว้าง ๆ บางทีเบี้ยวปลายใบมนเนื้อใบหนา หลังใบมีขนนุ่ม ท้องใบมีขนสาก ๆ ท้องใบสีจางกว่าหลังใบ เส้นแขนงใบตรงและขนานกัน มี 15 – 20 คู่ ปลายเส้นจะอยู่ภายในขอบใบหรืออาจโผล่ยื่นเลยขอบใบเล็กน้อย เส้นแขนงใบย่อยเป็นแบบร่างแหผสมแบบขั้นบันได เห็นได้ชัดเจน ปกติขอบใบเรียบ ก้านใบยาว 2 – 3.5 ซม. มีขนนุ่ม ๆ หนาแน่น

ดอก มีขนาดใหญ่ ออกเดี่ยว ๆ ตามปลายกิ่งหรือใกล้ ๆ ปลายกิ่งแขนง ดอกบานเต็มที่กว้างถึง 15 – 20 ซม. กลีบรองกลีบดอกเป็นกลีบหนาเกลี้ยง ๆ รูปไข่กลับงอเป็นกระพุ้งห่อกลีบดอก มี 5 กลีบ ขนาดกว้าง 1.5 – 2 ซม. ยาว 2.5 – 3 ซม. 2 กลีย นอกจะมีขนาดใหญ่กว่า 3 กลีบใน กลีบรองกลีบดอกสีเขียวอมเหลือง กลีบดอกสีเหลือง กลีบดอกสีเหลืองรูปไข่กลับ มี 5 กลีบ โตเป็น 3 เท่าของกลีบรองกลีบดอก กลีบดอกหลุดร่วงง่าย กลีบดอกมีปลายกลีบกว้างแล้วเรียวแคบมาสู่โคนกลีบดอก เกสรผู้ มีมากเรียงเป็น 2 ชั้น ปลายเกสรชั้นนอกจะงองุ้มเข้า ส่วนปลายเกสรชั้นในจะเบนออก รังไข่แบ่งเป็น 10 ช่อง แต่ละช่องมีไข่อ่อนจำนวน 50 อัน ปลายหลอดเกสรเมียแผ่ออก ก้านดอกสั้น มีขน และโคนก้านมีกลีบแหลม ๆ หุ้มสองกาบ ขณะออกดอก
ไม่ผลัดใบ

ผล แบบสด กลม อุ้มน้ำ ขนาดโตวันเส้นผ่านศูนย์กลาง 6 ซม. ผลแก่ สีเหลือง มี 6 – 7 ช่อง แต่ละช่องมีเมล็ด 1 เมล็ด เนื้อผลหนา สีเหลือง ภายในผลเป็นเนื้อเยื่อหุ้มเมล็ด ระยะเวลาในการออกดอกและเป็นผล ออกดอกระหว่างเดือน กุมภาพันธ์-เมษายน และเป็นผลระหว่างเดือน มีนาคม-พฤษภาคม

ส้านใบเล็ก
ส้านใบเล็ก กิ่งอ่อนมีขน เนื้อใบหนา ท้องใบสีจางกว่าหลังใบ

การขยายพันธุ์ของส้านใบเล็ก

ใช้เมล็ดเพาะกล้าไม้

ธาตุอาหารหลักที่ส้านใบเล็กต้องการ

ประโยชน์ของส้านใบเล็ก

ด้านเนื้อไม้แปรรูป ใช้ก่อสร้าง ทำกระดานพื้น ฝา คร่าว เครื่องบน ด้านเป็นพืชอาหาร ส่วนที่ใช้เป็นอาหาร ได้แก่
ผลแก่ รับประทานแทนผัก มีรสหวานหอม
ดอก กลีบรองกลีบดอก ใช้แต่งรสอาหาร

ด้านการเป็นไม้ประดับ ความน่าสนใจของไม้ต้นนี้ คือ เป็นต้นไม้ที่มีทรงต้นเปลา แม้จะมีปุ่มปมบ้าง เรือนยอดเป็นกลุ่มกลม หนาทึบ ไม่ผลัดใบ ให้ดอกสีเหลืองสดใสมาก ดอกมีขนาดใหญ่มองเห็นเด่นชัดแต่ไกล ขณะออกดอกไม่ผลัดใบจึงเห็นดอกสีเหลืองกระจายเต็มพุ่มเรือนยอด มีกลิ่นหอมอ่อน ๆ

ดอกส้านใบเล็ก
ดอกส้านใบเล็ก ดอกมีขนาดใหญ่ กลีบดอกสีเหลือง

สรรพคุณทางยาของส้านใบเล็ก

ต้น น้ำต้มเปลือก กินเป็นยาฝาดสมาน และแก้ท้องเสีย

คุณค่าทางโภชนาการของส้านใบเล็ก

การแปรรูปของส้านใบเล็ก

แหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือ : http://www.bedo.or.th/lcdb/biodiversity/view.aspx?id=11829&SystemType=BEDO
https://www.flickr.com

Add a Comment