ติ้วเกลี้ยง
ชื่ออื่นๆ : ขี้ติ้ว, ติ้วใบเลื่อม (เหนือ) กุ่ยฉ่องบ้าง (ลำปาง) ติ้วแดง (สุรินทร์) ติ้วหม่น, ติ้วหมาแหงน, ติ้วหม่อน
ต้นกำเนิด : เกิดตามป่าโปร่ง ป่าเต็งรังทั่วไป
ชื่อสามัญ : ติ้วเกลี้ยง
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Cratoxylum cochinchinense (Lour.) Blume
ชื่อวงศ์ : Hypericaceae
ลักษณะของติ้วเกลี้ยง
ต้น ไม้พุ่มหรือไม้ยืนต้นขนาดเล็กถึงใหญ่ ผลัดใบ สูงได้ถึง 30 เมตร เปลือกเรียบ หรือแตกเป็นสะเก็ด สีเทาอมน้ำตาล เปลือกต้นด้านในสีเหลืองอ่อน ลำต้นเปลาตรง มีน้ำยางสีเหลืองแกมแดง มีหนามแหลมยาว แข็งเป็นเนื้อไม้ ออกตามลำต้น
ใบ ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปไข่กลับ กว้าง 2-3.5 ซม. ยาว 4.5 – 10 ซม. ปลายแหลม พบบ้างที่ทู่หรือกลม โคนสอบหรือมน ขอบเรียบ แผ่นใบบางคล้ายกระดาษถึงกึ่งหนาคล้ายแผ่นหนัง เกลี้ยงทั้งสองด้าน ด้านล่างมักมีนวล เส้นแขนงใบข้างละ 10-18 เส้น ปลายเชื่อม กันก่อนถึงขอบใบ ก้านใบยาว 2-4 มม
ดอก เป็นดอกเดี่ยว หรือออกเป็นกระจุก 2-5 ดอก ที่ซอกใบหรือปลายกิ่ง ดอกสมบูรณ์เพศ ใบประดับขนาดเล็ก ร่วงง่าย ดอกมีกลิ่นหอม เส้นผ่านศูนย์กลาง 1-1.2 ซม. ก้านดอกยาว ประมาณ 1 มม. กลีบเลี้ยง 5 กลีบ แยกเป็น 2 วง วงนอก 3 กลีบ ตรงกลางกลีบสีม่วงแดง ขอบสีเขียว ขนาดกลีบใหญ่กว่าวงในเล็กน้อย กลีบวงในมี 2 กลีบ สีเขียว รูปไข่ หรือรูปไข่กลับ กว้าง 4-5 ซม. ยาว 5-7 ซม. กลีบดอก 5 กลีบ แยกจากกัน สีส้ม หรือส้มแดง รูปไข่กลับ กว้าง 3-4 มม. ยาว 6-7 มม. ผิวกลีบเกลี้ยง มีเส้นสีม่วงแดง ถึงดำ ตามยาว เกสรเพศผู้จำนวนมาก เชื่อมติดกันเป็น 3 กลุ่ม สลับกับกลุ่มเกสรเพศผู้ที่ไม่สมบูรณ์ 3 อัน ลักษณะเป็นก้อน อวบน้ำ สีเหลือง รังไข่อยู่เหนือวงกลีบเกลี้ยง มี 3 ช่อง แต่ละช่องมีออวุลจำนวนมาก ก้านเกสรเพศเมีย 3 อัน แยกจากกัน ออกดอกและติดผลตลอดปี
ผล แบบผลแห้งแตก รูปวงรี แข็ง เกลี้ยงเป็นมัน กว้าง 7-8 มม. ยาว 10-12 มม. กลีบเลี้ยงติดทน หุ้ม 2 ใน 3 ของความยาวผล ผลแก่แตกตามรอยประสาน เป็น 3 พู
การขยายพันธุ์ของติ้วเกลี้ยง
การใช้เมล็ด
ธาตุอาหารหลักที่ติ้วเกลี้ยงต้องการ
ประโยชน์ของติ้วเกลี้ยง
- ยางติ้วใช้ทารักษาส้นเท้าแตก
- ไม้ใช้เป็นเชื้อเพลิงในการอยู่ไฟ
- ปลูกเป็นไม้ประดับ ให้ร่มเงา
- เนื้อไม้ทำเครื่องมือการเกษตร
- เปลือกต้น ใช้ทำสีย้อม
- ใบอ่อนและยอดอ่อนมีรสเปรี้ยวค่อนข้างฝาด รับประทานเป็นผักสด
สรรพคุณทางยาของติ้วเกลี้ยง
- ต้นหรือราก ผสมลำต้นกำแพงเจ็ดชั้น ต้มน้ำดื่ม แก้กระษัยเส้น เป็นยาระบาย
- เปลือกต้น ใช้รักษาอาการเสียดท้อง หรืออาการเกี่ยวกับลำไส้
- น้ำยางจากเปลือก ที่เปลี่ยนเป็นสีแดง ใช้รักษาโรคหิด
คุณค่าทางโภชนาการของติ้วเกลี้ยง
การแปรรูปของติ้วเกลี้ยง
แหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือ : http://www.bedo.or.th/lcdb/biodiversity/view.aspx?id=12120&SystemType=BEDO
ฐานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี
www.flickr.com
ใบอ่อนและยอดอ่อนมีรสเปรี้ยวฝาด รับประทานเป็นผักสดกับน้ำพริก